Grebatik gatoz. Bilbora jaitsi gara eguerdiko manifara eta burura etorri zaizkigu Euskal Herriko lehenbiziko grebak. Arboledatik, Trianotik, Gallarta, Ortuellatik Bilbora jaisten ziren manifestazioetara milaka meatzari, guk gaur egin dugun bezala, euren eskubideen alde protestatzera. Arboledan egin zen Euskal Herriko lehenbiziko greba. 1886ko maiatzaren 1a zen, 25.000 pertsona manifestatu ziren Bilbon langileen egunean. Arratsaldeko ekitaldi nagusia Arboledan egin zen eta 4.000 meatzari bildu ziren herriko frontoian. Mobilizazio horren ondorioz Arboledako komite sozialistako 5 meatzari lanetik kanporatu zituzten.
1886ko maiatzaren 13an despidoen kontra greban hasi ziren Arboledako Orconera konpainiako 200 meatzari. Berehala izan zuen zabalpena grebak, meatzariak meatzez meatz joan ziren grebarako deia zabaltzen eta ordu gutxitan 5.000 meatzari ari ziren protestetan Arboledan. Mendietatik Gallarta eta Ortuellara jaitsi ziren eta iluntzerako beste 3.000 langile gehiago lotu ziren grebari. Gauerako meatzalde guztia geldirik zegoen. Grebak hurrengo egunetan jarraitu zuen, ejerzitoa mobilizatu behar izan zen eta Bizkaia estado de sition ipini zuen gobernuak. 20.000 langile ibili ziren mobilizazioetan.
(Lehen grebari buruzko kronika osoa irakurtzeko hemen: Arboleda 1886-
dokumentuaren 7-8 orrialdean)
Gaurkoak ordea ez du ordukoaren antzik izan. Jendetza bildugara Bilbon egia da, manifa itzela izan da baina komertzio gehienak irekita gure herrietan, enpresa txiki, tailer eta poligonoetan berriz jarraipen irregularra. Langile tradizioa badu gure eskualdeak, frankismoan ere bai gure inguruko lantegietan protesta handiak gertatu ziren. Gainera sozioekonomikoki gure eskualdeko baldintzak grebarako baldintzak dira, Euskal Herri mailako eskualde prekarioenetakoa, enpresa handiak krisian eta desagertzeko zorian, enpresa txiki, kooperatiba eta tailerren sarea ez da Euskal Herriko beste eskualdeetan (Goierri, Deba bailara...) bezain trinkoa, langabezia tasa altuagoak, bizi kalitate eskasagoa... Hori dugu gurean errealitate. Orduan zergatik gure auzokoak, gure herrikideak ez dira lotzen grebari?
Batzuek esaten dute dela gure eskualdean gehiengoz ez garelako abertzale. Baina orduan zergatik ez du inork itxi CCOO eta UGT sindikatu españolen iraialren 29ko greban? CCOO eta UGT aspalditik daude gurean, sustraiak sakon dituzte gure eskualdean eta ordea ez dute espainia mailara deitua den greba orokor batean inolako jarraipenik izatea lortu. Zer gertatzen da beraz?
Komertzioz komertzio pasatzen garenean merkatariek esaten dute autonomoak direla, ez dutela haien burua sindikatuen deialdiari lotua ikusten, ez dela haien arazoa.... Ez dira langile klasearen parte sentitzen hori nahiko argi somatzen da. Krisiaren kontura espainiako gobernua hartzen ari den neurriez hitz egiten dugunean ordea gobernuaren neurrien erabat kontra azaltzen dira. Orduan zer gertatzen da?
Hainbeste espazio irabazi digu agintarien sistema ofizialak, nun nor garen ahaztua dugun. Indibidualismoa barruraino sartuta daukagu, bizi-iraun ahal izatearekin konformatzen gara, eta galdu dugu errebeldia, galdu herritar klase konzientzia. Politiko profesionalek enpresa handien eta bankuen alde ari dira etengabe. Jauntxoak ez dira geuregatik arituko, gure interesak, herritar xumeen interesak guk geuk defendatu behar ditugu.
Guk ere, greban ari garenok, Euskal Herri aske eta berria nahi dugunok badauzkagu akatsak. Herritar sektoreen konpaktazioa landu behar dugu, merkatariz merkatari, langileak, ikasleak, gure herrian, gure auzoan. Bidea egin behar dugu, lokaletik globalera. Herritar sektoreen interesen alde, herri klase konzientzia sortuz, landuz eta zabalduz. Jauntxoen aurrean etorkizuneko herritarren meatzaldea irabazteko, borroka sozialak, greba orokorrak aurrera eramateko baldintzak sortzeko. Badugu lan eta badugu bide, dendaz denda, kalez kale, auzoz auzo, ahoz aho. Arboledako lehen grebalari horiek aldarrikatzen zuten bezala:
"Viva la Zona Minera! Abajo los cuarteles! Viva la unión obrera! "
